Efes Antik Kenti’nde süren tartışmalar, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz’ün açıklamalarıyla netlik kazandı. İnceciköz, projenin temel amacının ziyaretçi deneyimini iyileştirmek ve kültürel mirası korumak olduğunu vurguladı. UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan Efes, Türkiye’nin en çok ziyaret edilen ören yerlerinden biri olarak proje kapsamında yeniden planlanıyor.
Efes’in önemi ve projenin hedefleri
Efes, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, Roma ve Bizans dönemlerinden günümüze kadar uzanan eşsiz yapılarıyla öne çıkan bir kültür mirası alanı. Proje kapsamında mevcut giriş alanı sur dışına taşınırken, Bizans Sarayı kalıntılarının üzerinde yer alan otopark ve dükkanlar kaldırılarak tarihi mirasın ortaya çıkarılması amaçlanıyor. Bu çalışmalarla, Tiyatro Caddesi ve Liman Caddesi’nin devamı ile Roma dönemine ait Liman Hamamı gibi önemli yapılar gün yüzüne çıkarıldı. Ayrıca Serapis Tapınağı’nın restorasyon çalışmaları 6 boyutlu bilimsel yöntemlerle tamamlandı.
Bilimsel süreç ve hukuki çerçeve
İnceciköz, projenin Kazı Başkanlığı, Kazı Koordinatörlüğü ve Bilim Kurulu denetiminde yürütüldüğünü belirtti. Yeni ziyaretçi karşılama merkezi mevcut Dünya Miras Alanı dışında ve Tampon Bölge sınırları içinde, arkeolojik, flora ve fauna analizleri göz önünde bulundurularak planlandı. Tüm planlamalar , hem bilimsel verilere hem de çevresel sürdürülebilirlik kriterlerine dayanıyor.
Ziyaretçi yönetimi ve artan yoğunluk
Efes, 2025 yılı itibarıyla 2,5 milyonun üzerinde ziyaretçiye ev sahipliği yapması beklenen Türkiye’nin en yoğun ören yerlerinden biri. Mevcut giriş alanı, ticari birimler ve otopark alanları hem kapasite hem de estetik açıdan yetersiz hale geldi. Yeni karşılama merkezi ve gezi rotaları, ziyaretçilerin alanda dört ila beş saat boyunca vakit geçirmesini sağlayarak deneyimlerini zenginleştirecek.
Otopark ve ticari birimlerin düzenlenmesi
Mevcut otopark ve ticari alanların kaldırılmasıyla, arkeolojik buluntu tespit edilmeyen bölgelerde minimal müdahaleyle, hafif çelik konstrüksiyon ve prekast temel sistemiyle yeni yapılar inşa edilecek. Yeni otopark, alanın estetiğini ve ekolojik yapısını bozmadan konumlandırıldı. Ticari birimler ise mevcut ruhsat sahiplerine tahsis edilerek gelirleri kültürel varlıkların korunması ve işletilmesine aktarılacak.
Uluslararası örneklerle uyum
İnceciköz, Efes’teki çalışmaların Roma, Pompeii, Atina, Delphi ve Angkor gibi UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki ören yerlerindeki ziyaretçi karşılama merkezleriyle uyumlu olduğunu belirtti. Yeni karşılama merkezi, antik dokudan uzak, kontrollü bir alanda konumlandırılarak hem ziyaretçilerin konforu hem de tarihi alanın korunması sağlanacak.
Halk ve paydaş bilgilendirmesi
Proje süreci yerel paydaşlarla paylaşıldı. Selçuk’ta gerçekleştirilen bilgilendirme toplantısında, Selçuklu Kaymakamı, belediye yetkilileri, ticari ünitelerin işletmecileri ve vatandaşlara projenin tüm detayları aktarıldı. İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından onaylanan proje, Ocak 2025 itibarıyla uygulamaya başladı.
Kültürel mirasın korunması ve ziyaretçi deneyimi
İnceciköz, “Efes Ören Yeri otopark rantına kurban edilemez” diyerek projenin temel önceliğinin kültürel mirası korumak olduğunu vurguladı. Düzenlemeler, bilimsel veriye dayalı, sürdürülebilir ve paydaşlarla uyumlu bir şekilde yürütülüyor. Yeni ziyaretçi karşılama merkezi ile Efes’te gezi rotaları zenginleştirilirken, ziyaretçilerin antik kentin tarihini daha derinlemesine deneyimlemesi hedefleniyor.
