Bir dönemin kış hazırlıklarında başrolde olan, sokakları çınlatan hallaç tokmağı sesi ve iğne iplikle ilmek ilmek işlenen yorgancılık zanaatı, günümüzde son temsilcilerinin elinde yaşam mücadelesi veriyor.
İzmir’in son ustalarından Mehmet Pehlivan ve Reşat Altay, fabrikasyon üretimin gölgesinde kalan bu kadim sanatı ve karşılaştıkları zorlukları paylaştı.
“İyi bir yorganın sırrı malzemeye saygıdır”
Meslekte 60 yılı geride bırakan Mehmet Pehlivan, yorgancılığın sadece bir eşya üretimi değil, bir sanat olduğunu vurguladı.
Doğal yün ve pamuğun hallaç yayında kabartılmasıyla başlayan sürecin bir sabır işi olduğunu belirten Pehlivan; yorganların fiyonk, tavus kuşu ve güneş gibi motiflerle bezenmiş birer sanat eseri olduğunu ifade etti.
Pehlivan, “Her motifin bir anlamı, her dikişin bir alın teri vardır” diyerek el emeğinin önemine dikkat çekti.
Fabrikasyon ürünlere karşı sağlık uyarısı
48 yıldır bu mesleği icra eden Reşat Altay ise seri üretimin getirdiği ucuz elyaf yorganların piyasayı sardığını belirterek durumun vahim olduğunu söyledi.
Doğal yünün vücut ısısını dengeleme ve nefes alma gibi sağlık üzerindeki olumlu etkilerinin unutulduğunu ifade eden Altay, sentetik ürünlerin modern konforun gölgesinde kaldığını dile getirdi.
Altay’a göre, hallaçlığın bitme noktasına gelmesi yorgancılık sektörünü de kökünden sarstı.
“Dükkânın kapısını açacak kimse yok”
Zanaatın en büyük yarası ise bayrağı devralacak yeni neslin ilgisizliği.
Gençlerin el emeğine olan ilgisizliği ve düşük ekonomik getiri beklentisi nedeniyle çırak yetişmediğini belirten ustalar, “Dükkânın kapısını benden sonra açacak kimse yok” sözleriyle ortak bir serzenişte bulundu.
Ustalar, bu kültürel mirasın korunması için şu çözüm önerilerini sundu:
- Vergi muafiyetleri ve hibe destekleri sağlanmalı.
- Belediye kurslarında ve meslek liselerinde modern tasarım odaklı eğitimler verilmeli.
- Doğal ürünlerin sağlık üzerindeki etkisi vurgulanarak el emeği hatırlatılmalı.
“Yeniden doğala döneceksiniz”
Ömrünü iğne ve iplik arasında geçiren Reşat usta, fabrikasyon ürünlerin yoruculuğuna dikkat çekerek yeni nesle seslendi: "Bir gün o fabrikasyon ürünler sizi yorduğunda yeniden doğala ve emeğe döneceksiniz; umarım o gün geldiğinde iğneyi tutacak bir usta bulabilirsiniz.”
