İzmir Büyükşehir Belediyesi iştiraki İzmir Planlama Ajansı’nın (İZPA) hazırladığı “Mercek İzmir – İyi Olma Hali: İzmir’de Barınma Hakkı Politika Notu” raporu, ekonomik krizin kentteki en yakıcı başlığının barınma olduğunu ortaya koydu.
Rapora göre İzmir, konut harcamalarında İstanbul’un ardından Türkiye’nin en pahalı ikinci ili olurken, bazı ilçelerde kira artışları son yedi yılda 20 katın üzerine çıktı.
İyi olma halinin merkezinde barınma var
Raporda “iyi olma hali” kavramı; bireylerin temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi, güvenli ve tatmin edici bir yaşam sürdürebilmesi için gerekli ekonomik, sosyal ve mekânsal koşullara sahip olması şeklinde tanımladı.
Barınmanın ise bu sürecin en belirleyici unsurlarından biri olduğu vurgulandı. Çalışmada barınma yalnızca bir evde yaşamak değil; erişilebilir, uygun fiyatlı, dayanıklı ve nitelikli konutlara ulaşabilmek olarak ele alındı.
Konut harcamalarında İzmir Türkiye’de ikinci sırada
Raporda, uygun fiyatlı barınma için kira giderlerinin hane gelirinin yüzde 30’unu aşmaması gerektiği hatırlatıldı.
TÜİK Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi verilerine göre konut harcamalarında en yüksek endeks değerine sahip iller sıralamasında İzmir, İstanbul’un ardından ikinci sırada yer aldı. İzmir’in endeks değeri 143,9 olarak ölçüldü.
Merkez ilçelerde kiralar uygun sınırın iki katına çıktı
Araştırmada, 2025 yılı itibarıyla iki asgari ücretle geçinen dört kişilik bir hanenin aylık gelirinin 44 bin 208 TL olduğu belirtildi. Buna göre kira için ayrılabilecek azami tutar 13 bin 262 TL olarak hesaplandı.
Ancak İzmir’in 11 merkez ilçesinde 100 metrekarelik bir konutun ortalama kira bedelinin 25 bin 820 TL’ye ulaştığı ifade edildi. Bu durum, barınma giderlerinin uygun fiyatlılık sınırının yaklaşık iki katına çıktığını ortaya koydu.
Güzelbahçe ve Narlıdere öne çıkıyor
Metrekare bazında kira bedelleri incelendiğinde Güzelbahçe ve Narlıdere gibi ilçelerin en yüksek seviyelere ulaştığı görüldü.
Raporda, düşük gelirli hanelerin yoğun yaşadığı Karabağlar ve Bayraklı gibi ilçelerde bile kira/gelir oranının yüzde 30 sınırını aştığı tespit edildi.
Son 7 yılda kira artışı 23 kata ulaştı
2018–2025 dönemine ilişkin analizde, İzmir’de kira artışlarının baş döndürücü seviyelere ulaştığı belirtildi. Buna göre;
- Narlıdere’de 23 kat
- Güzelbahçe’de 21 kat
- Karşıyaka ve Balçova’da 20 kat
kira artışı yaşandı.
Barınma sorunu sosyal adaleti de etkiliyor
Raporda, barınma maliyetlerindeki artışın yalnızca bireysel refahı değil, kentte sosyal adalet, mekânsal bütünlük ve yaşam kalitesi üzerinde de belirleyici etkiler yarattığı vurgulandı.
Özellikle asgari ücretli ve sabit gelirli haneler açısından barınma hakkına erişimin giderek zorlaştığı ifade edildi.